Znaczenie warstwy ozonowej.

Znaczenie warstwy ozonowej.

Ozon, którego cząsteczka złożona jest z trzech atomów tlenu, został odkryty w 1840 r. przez szwajcarskiego chemika Christiana Friedricha Schónbeina. Regularne pomiary ozonu przyziemnego zaczęto prowadzić od początku lat 60. dziewiętnastego wieku, a przełomowym faktem było odkrycie w 1880 r. przez W. M. Harteya, że ozon bardzo silnie pochłania promieniowanie nadfioletowe. Obecnie wiadomo, że około 90% całkowitej ilości ozonu atmosferycznego znajduje się w stratosferze, czyli warstwie atmosfery od wysokości ok. 10-50 km nad poziomem morza. Ozon stratosferyczny, zwany również warstwą ozonową, pełni niezwykle ważną funkcję dla życia na ziemi, bowiem stanowi filtr dla promieniowania ultrafioletowego Słońca, zakresu UV-B, tj. o długości fali od 280-320 nanometrów (nm). Promieniowanie to jest niezbędne dla życia, bowiem jego brak powoduje wiele chorób, takich jak awitamonoza czy krzywica. Z drugiej strony zaś nadmierne natężenie może zwiększać zachorowalność na raka skóry, może powodować choroby oczu lub osłabienie układu odpornościowego (immunologicznego). U roślin zwiększone natężenie promieniowania UV-B może hamować fotosyntezę, co niekorzystnie wpływa na ich rozwój. Największe ubytki ozonu, dochodzące do 50%, występowały w dalszym ciągu w zimie i na wiosnę nad Antarktydą na obszarze dochodzącym nawet do 19 min km2. Sprzyjały temu wyjątkowo niskie temperatury, do około -80° C, co umożliwiało tworzenie polarnych chmur stratosferycznych, potęgujących niszczenie ozonu. W Arktyce nie występują tak niskie temperatury, dlatego ubytki ozonu w tym rejonie nie są tak duże i rozległe. Przewiduje się, że powrót całkowitej ilości ozonu do wartości normalnych może nastąpić w połowie XXI wieku, przy założeniu wykonywania wszystkich zaleceń Protokołu montrealskiego. Raport panelu Oceny Wpływu Osłabienia Warstwy Ozonowej na Środowisko potwierdza wcześniejsze obserwacje co do skutków osłabienia warstwy ozonowej. Niszczenie ozonu stratosferycznego zwiększa natężenie promieniowania ultrafioletowego UV-B i zwiększa prawdopodobieństwa wystąpienia jego negatywnych skutków. Dotyczy to chorób skóry, oczu, osłabienia układu immunologicznego u ludzi, zaburzeń przemiany materii w świecie roślin i szybszego starzenia się niektórych materiałów. Szczególną uwagę zwraca się w raporcie na wzajemne powiązania między osłabieniem warstwy ozonowej a zwiększonym efektem cieplarnianym. Podkreśla się, że obydwa zjawiska powiązane są wzajemnie na wielu płaszczyznach. Na przykład jednym ze skutków zwiększonego efektu cieplarnianego jest, w wyniku zatrzymywania ciepła w niższych warstwach atmosfery, obniżenie temperatury w stratosferze, co potęguje niszczenie ozonu. Szacuje się, że powłoka ozonowa może się wprawdzie zregenerować już w połowie 21. stulecia, ale jej skład będzie już nieco inny - wskazują badacze. Być może, nie będzie już chroniła Ziemi przed szkodliwymi promieniami w tym samym stopniu, co wcześniej.
Jak podkreślają, skład i właściwości odnowionej ozonosfery będą zależały od kilku czynników - m.in. globalnego ocieplenia klimatu, cyrkulacji powietrza w atmosferze oraz emisji innych niszczących ozon związków - np. tlenku azotu. Ozon jest związkiem tlenu, który pochłania szkodliwe dla ludzi i innych form życia na Ziemi promieniowanie UV. Nadmierna ekspozycja na tego rodzaju promieniowanie zwiększa m.in. ryzyko zachorowania na raka skóry i zaćmę, może wpłynąć na obniżenie plonów oraz zaburzyć funkcjonowanie ekosystemów morskich i lądowych.