Związki niszczące ozon i walka z nimi.

Związki niszczące ozon i walka z nimi.

Związki niszczące ozon to freony. Należą one również do gazów szklarniowych, a więc odpowiadają za zwiększanie się efektu cieplarnianego. Freony są nietoksyczne i bezbarwne, dzięki swoim właściwością znalazły wiele zastosowań, przede wszystkim w urządzeniach chłodniczych i klimatyzacyjnych. Stosowano je również w różnego rodzaju kosmetykach w aerozolach. Naukowcy szacują iż obecnie w ziemskiej atmosferze znajduje się ok. 20 mln ton freonów. Najczęściej stosowany był dichlorodifluorometan czyli freon F-12, oraz dichlorotetrafluoroetan zwany freonem F-114. Niebezpieczeństwo stosowania freonów polega na tym iż związki te są niemal całkowicie nieaktywne chemicznie, mogą przebywać w naszej atmosferze nawet 150 lat niszcząc w tym czasie ozon. Freony były stosowane bardzo powszechnie i na wielką skalę, np. podczas II Wojny Światowej używano ich do rozpylania środków zwalczających komary malaryczne. W samolotach myśliwskich freony stosowano do chłodzenia gazów wylotowych z silnika samolotu, aby zmniejszyć jego wykrywalność przez urządzenia naprowadzające na podczerwień. W 1971 roku dwaj chemicy prof. Sherwood Rowland i dr Mario Molina, stwierdzili niszczący wpływ freonów na warstwę ozonową naszej planety. Chemicy ci w 1995 roku otrzymali nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Jednak dopiero w roku 1976 komisja ONZ ds. ochrony środowiska zwróciła uwagę na problem dziury ozonowej. Postanowiono umieścić freony na liście związków niebezpiecznych dla środowiska naturalnego. Kiedy w 1982 naukowiec Joe Farman stwierdził nad Antarktyda całkowity zanik ozonu, postanowiono podjąć konkretne działania mające poprawić sytuacje i zatrzymać postępujący proces zaniku ozonosfery. W roku 1987 doszło do podpisania przez 31 państw tzw. Protokołu Montrealskiego. Wydarzenie to zostało zainicjowane przez UNEP czyli Program Ochrony Środowiska Narodów Zjednoczonych. Wśród 31 krajów znalazła się również Polska. Podstawowym założeniem dla państw które podpisały protokół było zmniejszenie emisji freonów o połowę w stosunku do wielkości emisji sprzed 1986 roku. Od roku 1990 naukowcy stwierdzili zwolnienie tempa wzrostu stężenia freonów w atmosferze z 5% do 3% rocznie. W 1987 r. sporządzony został w Montrealu Protokół w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową, który nałożył na jego sygnatariuszy zobowiązanie ograniczenia zużycia substancji należących do grupy chlorowcopochodnych węglowodorów.
Protokół montrealski wszedł w życie 1 stycznia 1989 r., a w maju tego samego roku odbyło się w Helsinkach I Spotkanie Stron Protokołu. Na spotkaniu podjęto wiele decyzji organizacyjnych, ułatwiających funkcjonowanie Protokołu oraz utworzono mechanizm umożliwiający monitorowanie stanu zagadnień związanych z ochroną warstwy ozonowej. Powołane zostały w tym celu cztery grupy ekspertów, zwane panelami, których celem jest okresowa ocena stanu zagadnień. Są to panele: Oceny Naukowej Stanu Warstwy Ozonowej, Oceny Wpływu Osłabienia Warstwy Ozonowej na Środowisko, Oceny Technicznej i Oceny Ekonomicznej. Powołanie paneli ma istotne znaczenie dla funkcjonowania Protokołu oraz ochrony warstwy ozonowej, zgodnie bowiem z artykułem 6 Protokołu, jego strony powinny przynajmniej raz na cztery lata dokonać oceny wprowadzonych środków kontrolnych.